متن اصلی

دستورالعمل کاربرد

1- تعریف و کاربرد

1-1. فهرست بهای واحد پایه رشته ابنیه که به اختصار فهرست بهای ابنیه نامیده می شود، شامل این دستورالعمل کاربرد، کلیات، الزامات فصل ها ، شرح و بهای واحد ردیف ها و پیوست های فهرست بها، به شرح زیر است:

پیوست 1: مصالح پایکار

پیوست 2: ضریب طبقات

پیوست 3: شرح اقلام هزینههای بالاسری

 پیوست4 : ضریب منطقه

 پیوست 5: دستورالعمل تجهیز و برچیدن کارگاه

پیوست 6 : کارهای جدید

2-1. بر اساس آئین نامه اجرایی ماده 34 قانون احکام دایمی برنامه های توسعه کشور، استفاده از این فهرست بها درطرح ها و پروژه های تملک دارایی های سرمایه ای و طرح ها و پروژه های سرمایه گذاری و ساخت و ساز دستگاه های اجرایی موضوع ماده 5 قانون مدیریت خدمات کشوری که شامل همه مراحل دوره یک طرح یا پروژه از دوره پیدایش تا برچیدن (اعم از ساخت، بهره برداری و نگهداری) می باشد و بخشی یا تمام منابع مالی آن از وجوه عمومی موضوع ماده( 13) قانون محاسبات عمومی کشور تامین شود، الزامی است.

2. نحوه برآورد هزینه اجرای کار و تهیه فهرست بها و مقادیر کار

1-2. محدوده کاربرد، تعیین ردیف های ستاره دار

1-2. شرح ردیف های این فهرست بها، به نحوی تهیه شده است که اقلام عمومی کارهای رشته ابنیه، رسته ساختمان و ساختمان صنعتی را پوشش دهد. در مواردی که مشخصات فنی و اجرایی ویژه ای مورد نیاز کار باشد، که اقلام آن با شرح ردیف های این فهرست بها تطبیق نکند، شرح ردیف مناسب برای آن اقلام، تهیه و در انتهای گروه مربوط، با شماره ردیف جدید درج می شود. این ردیف ها، با علامت ستاره مشخص و به عنوان ردیف های ستاره دار نامیده می شوند.

لازم است مشخصات فنی اقلام ستاره دار در مشخصات فنی خصوصی درج شود. بهای واحد ردیف های ستاره دار، با روش تجزیه قیمت و بر اساس قیمت های دوره مبنای این فهرست، محاسبه و در برابر ردیف مورد نظر درج می شود. هرگاه دستورالعملی برای پرداخت ردیف های ستاره دار مورد نیاز باشد، متن لازم تهیه و به انتهای الزامات فصل مربوط با شماره جدید اضافه می شود.

2-2. ساختار شماره آیتم ، گروه ها و زیرفصلها

2-2. به منظور سهولت دسترسی به ردیف های مورد نیاز و امکان درج ردیف های جدید، ردیف های هر فصل با توجه به ماهیت آنها، به گروه ها یا زیر فصل های جداگانه ای با شماره مشخص تفکیک شده است. شماره ردیف های فهرست بها، شامل شش رقم است که به ترتیب از سمت چپ، دو رقم اول به  شماره فصل، دو رقم بعدی به  شماره گروه یا زیر فصل و دو رقم آخر به  شماره ردیف در هر گروه یا زیر فصل، اختصاص داده شده است.

3-2. برای هر یک از اقلامی که در کلیات یا الزامات فصل ها، بهای آن ها به صورت درصدی از بهای واحد ردیف یا ردیف هایی، یا روش دیگر، تعیین شده است، باید ردیف جداگانه ای با شماره و شرح مناسب در گروه مربوط پیش بینی شود و بهای واحد آن که به روش تعیین شده محاسبه می شود، در مقابل ردیف یاد شده درج شود. در صورتی که برای تعیین بهای واحد یک قلم از کار، بیش از یک اضافه (یا کسر) بها پیش بینی شده باشد، جمع جبری اضافه یا کسربها ملاک عمل خواهد بود . این اقلام ردیف های پایه محسوب می شوند.

4-2. بهای واحد ردیف هایی که شرح آنها در این فهرست بها موجود است، اما بدون بهای واحد هستند، به روش درج شده در بند 2-1 ، تعیین می شوند و این اقلام نیز ردیف های ستاره دار محسوب می شوند.

5-2. شرح و بهای واحد ردیف های غیرپایه موضوع بند 2-1، و بهای واحد ردیف های غیرپایه موضوع بند 2-4، باید هنگام بررسی برآورد هزینه اجرای کار، به تصویب دستگاه اجرایی برسد.

6-2. تعیین سقف مبالغ آیتم های ستاره دار

6-2. در کارهایی که از طریق مناقصه عمومی واگذار می شود، چنانچه جمع مبلغ برآورد ردیف های ستاره دار ، نسبت به جمع مبلغ برآورد ردیف های فهرست بها (پایه و غیرپایه) بدون اعمال هزینه تجهیز و برچیدن کارگاه، در این رشته، بیشتر از سی (30) درصد باشد، لازم است دستگاه اجرایی قبل از انجام مناقصه، شرح و بهای واحد تمامی ردیف های ستاره دار در آن رشته را ،پس از تصویب ، همراه با تجزیه قیمت مربوط ، به دبیرخانه شورای عالی فنی ، در سازمان برنامه و بودجه کشور ارسال دارد تا پس از رسیدگی و تصویب توسط شورای عالی فنی (بر اساس دستورالعمل نحوه تهیه و تصویب ردیفهای ستاره دار) ، ملاک عمل قرار گیرد.

در کارهایی که از طریق مناقصه محدود یا ترک تشریفات مناقصه واگذار می شوند، سقف یاد شده به ترتیب پانزده(15) و ده (10) درصد خواهد بود.

7-2.تعیین ضرایب و هزینه تجهیز و برچیدن کارگاه

7-2. هنگام تهیه برآورد، به جمع بهای واحد ردیف های این فهرست بها و ردیف های غیرپایه مربوط به آن، ضریب ها و هزینه های زیر، طبق روش تعیین شده در بند 2-8، اعمال می شود.

1-7-2. ضریب طبقات، مطابق دستورالعمل پیوست 2 .

2-7-2. ضریب بالاسری طرح های عمرانی برای کارهایی که به صورت مناقصه و یا عدم الزام به برگزاری مناقصه ناشی از انحصار فرآیند مناقصه واگذار می شوند، برابر 1/30 (یک ممیز سی) و برای کارهایی که به صورت ترک تشریفات مناقصه و یا عدم الزام به برگزاری مناقصه به استثنای انحصار ناشی از فرآیند مناقصه واگذار می شوند، برابر 1/20 (یک ممیز بیست) میباشد.

ضریب بالاسری طرح های غیرعمرانی برای کارهایی که به صورت مناقصه و یا عدم الزام به برگزاری مناقصه  ناشی از انحصار فرآیند مناقصه واگذار می شوند، برابر 1/41(یک ممیز چهل و یک) و برای کارهایی که به صورت ترک تشریفات مناقصه و یا عدم الزام به برگزاری مناقصه به استثنای انحصار ناشی از فرآیند مناقصه واگذار می شوند، برابر 1/30 (یک ممیز سی) میباشد. شرح اقلام ضریب بالاسری به عنوان راهنما در پیوست 3 درج شده است.

3-7-2. ضریب منطقه ای مطابق دستورالعمل پیوست 4

4-7-2. هزینه تجهیز و برچیدن کارگاه مطابق دستورالعمل پیوست 5 

جدول الف : اضافه شده در فهرست بهای سال 1404

8-2. برآورد اجرای کار

8-2. برای برآورد هزینه اجرای هر کار، مقادیر اقلام آن، بر اساس نقشه ها و مشخصات فنی، محاسبه شده و بر حسب ردیف های این فهرست بها و ردیف های غیرپایه مربوط، اندازه گیری می شود. فهرستی که شامل شماره، شرح، واحد، بهای واحد، مقدار و مبلغ ردیف ها است، تهیه می شود.

در این فهرست، مبلغ هر ردیف، حاصل ضرب مقدار در بهای واحد آن ردیف است. از جمع مبلغ ردیف های مربوط به هر فصل، مبلغ فصـل، و از جمع مبالغ فصل ها، جمع مبلغ ردیف های فهرست بها برای کار مورد نظر، به دست می آید. ضـریب طبقـات، ضـریب بالاسـری و ضـریب منطقه ای (بر حسب مورد)، به جمع مبلغ ردیف ها به صورت پی در پی ضرب شده، و هزینه تجهیز و برچیدن کارگـاه، بـه آن اضـافه میشـود ، نتیجه ، برآورد هزینه اجرای کار خواهد بود. به مدارک یاد شده، کلیات،  الزامات فصل ها و پیوست های فهرست بها (بـر حسـب مـورد) ضـمیمه شده، مجموعه تهیه شده، به عنوان فهرست بها و مقادیرکار منضم به پیمان (فهرست منضم به پیمان)، نامیده می شود.

9-2. در راستای انجام ارزیابی مالی (موضوع ماده 20 قانون برگزاری مناقصات) و ماده 10 آیین نامه اجرایی نظـام مستندسـازی و اطلاع رسـانی مناقصات، برآورد به هنگام موضوع دستورالعمل تعیین دامنه قیمت های متناسب پیشنهادی در مناقصات یک مرحله ای و دو مرحله ای- ویـرایش  سوم و اصلاحیه های بعدی ملاک عمل می باشد.

نکات کلی و کاربرد های هر فصل

3. محدوده کاربرد فصل سوم – عملیات خاکی با ماشین

3. قیمت ردیف های فصل عملیات خاکی با ماشین، به منظور استفاده برای عملیات محوطه سازی ساختمان هایی تهیه شده است، که محدودیت شعاع عمل ماشین آلات یا محدودیت حجم کار، مانع از دسترسی به راندمان اسمی آنها می شود. از این رو، در محوطه سازی هایی که شرایط یاد شده را ندارند، مانند آماده سازی ها، برآورد هزینه عملیات مربوط به این فصل، باید بر اساس فصل عملیات خاکی با ماشین فهرست بهای واحد پایه رشته راه، راه آهن و باند فرودگاه، تهیه شود.

3. محدوده کاربرد فصل 26 و 27 – زیر اساس، اساس و آسفالت

4.قیمت ردیفهای فصل های زیراساس و اساس و آسفالت، بر مبنای خرید مصالح زیراساس و اساس از محل تولید و همچنین، خرید بتن آسفالتی از محل کارخانه آسفالت، به منظور استفاده در محوطه سازی کارهای ابنیه تهیه شده است، که برآورد حجم کارهای مربوط به این فصل ها یا هر یک از این فصل ها، رقم تعیین کننده و قابل توجهی نباشد، در مواردی که حجم کارهای مربوط به این فصل ها ،در حدی باشد که استقرار تجهیزات مورد نیاز برای تهیه مصالح سنگی زیراساس و اساس و آسفالت و تجهیزات کارخانه آسفالت به منظور ساخت بتن آسفالتی، قابل توجه و پیش بینی باشد، بر حسب مورد برآورد هزینه عملیات مربوط به هر یک از فصل های یاد شده، باید با تصویب دستگاه اجرایی بر اساس فهرست بهای واحد پایه رشته راه، راه آهن و باند فرودگاه، تهیه شود.

5.در کارهایی که به عملیات حفاری، شمع کوبی و همچنین ژئوسنتتیک ها نیاز است، برآورد هزینه اجرای عملیات یاد شده ، باید با استفاده از فهرست بهای واحد پایه رشته راه، راه آهن و باند فرودگاه ، تهیه شود.

6.مهندس مشاور یا واحد تهیه کننده برآورد باید مشخصات کامل کار و به طور کلی هر نوع اطلاعات که از نظر هزینه عملیات اجرایی مربوط مؤثر بوده و لازم است پیمانکار برای ارائه پیشنهاد قیمت نسبت به آن آگاهی داشته باشد، تهیه و در مشخصات فنی خصوصی و نقشه ها درج کند.

7. شرایط استفاده از چندین فهرست بها

7.در کارهایی که برای برآورد هزینه اجرای آنها، بیش از یک رشته فهرست بهای واحد پایه مورد نیاز است، فهرست بها و مقادیر کار یا برآورد هزینه اجرای هر بخش از کار که مربوط به یک رشته است، طبق دستورالعمل کاربرد فهرست بهای واحد پایه رشته مربوط به طور جداگانه تهیه می شود. فهرست بها و مقادیر کار یا برآورد هزینه اجرای کار که به این ترتیب برای بخش های مختلف کار تهیه می شود، همراه با برگ خلاصه برآورد که برآورد بخش های مختلف کار به تفکیک و به صورت جمع نیز در آن منعکس است، به عنوان فهرست بها و مقادیر کار یا برآورد هزینه اجرای کار، به یکدیگر ملحق می شوند. در این نوع کارها تنها یک فهرست تجهیز و برچیدن کارگاه برای کل کار (تمام رشته ها) تهیه میشود.

8.در صورتی که برای حفاظت خاک یا ساختمانها و تاسیسات مجاور کار، تمهیدات ویژه ای لازم باشد، هزینه آن بر اساس ردیف های مربوط محاسبه و در برآورد منظور می شود.

9. فهرست بهای پایه در پیمان های طرح و ساخت

9.پرداخت صورت وضعیت پیمان هایی که به روش طرح و ساخت منعقد می شود براساس فهرست بهای پایه مجاز نیست، صورت وضعیت کارکرد باید مطابق با مدل های دیگر پرداخت ، نظیر شکست کار (یا سایر روشهای مندرج در اسناد ارجاع کار و پیمان) ، پرداخت شود. کاربرد روش طرح و ساخت در پروژه هایی که دارای عملیات زیر سطحی و ناشناخته (قابل توجه) باشند و یا شناسایی و مطالعه کافی در خصوص آنها انجام نشده باشد، توصیه نمیشود و تاکید بر اجتناب از این روش است. (این بخش در فهرست بهای سال 1404 حذف شده است)

10. استفاده از قیمت های مندرج در این فهرست بها برای کالاها و خدمات انحصاری موضوع ماده 5 «قانون حداکثر استفاده از توان تولیدی و خدماتی کشور و حمایت از کالای ایرانی» موضوعیت نداشته و ضروری است در هرگونه ارجاع کار، برآورد قیمت کالاها و خدمات انحصاری و انعقاد قرارداد مشمول ، با رعایت قانون مزبور و آیین نامه های مربوطه از جمله آیین نامه اجرایی تبصره 5 بند ب ماده 5 قانون یاد شده صورت گیرد.

11.براي سهولت مشاهده تغییرات به عمل آمده در این فهرست بها نسبت به فهرست بها سال ………… سعی شده است حتی الامکان در زیر موارد اصلاحی، علامت گذاري شود. براي مواردي که ممکن است علامت گذاري از قلم افتاده باشد، مسئوولیت همچنان متوجه استفاده کنندگان است. (این بخش در فهرست بهای سال 1404 حذف شده است)

---

نکات مهم دستورالعمل کاربرد فهرست بهای ابنیه

1. شمول و دامنه کاربرد فهرست بهای ابنیه

• فهرست بهای ابنیه تمامی مراحل یک پروژه از پیدایش تا برچیدن (ساخت، بهره‌برداری و نگهداری) را در بر می‌گیرد.
• استفاده از آن برای کلیه پروژه‌هایی که حتی بخشی از منابع مالی آن‌ها از وجوه عمومی تأمین می‌شود الزامی است.
• دستگاه‌های اجرایی مشمول ماده ۵ قانون مدیریت خدمات کشوری، مکلف به رعایت کامل این دستورالعمل هستند.

2. ساختار فهرست بها و پیوست‌ها

فهرست بهای ابنیه تنها یک لیست قیمت نیست، بلکه شامل اجزای زیر است:

• کلیات و الزامات فصول
• شرح و بهای واحد ردیف‌ها
• پیوست‌های تخصصی شامل:
  • مصالح پایکار
  • ضریب طبقات
  • اقلام هزینه‌های بالاسری
  • ضریب منطقه‌ای
  • دستورالعمل تجهیز و برچیدن کارگاه
  • کارهای جدید
    ❗ عدم توجه به پیوست‌ها منجر به برآورد نادرست هزینه پروژه خواهد شد.

3. ردیف‌های ستاره‌دار و غیرپایه

• ردیف‌هایی که مشخصات آن‌ها در فهرست بها وجود ندارد یا فاقد بهای واحد هستند، به‌عنوان ردیف ستاره‌دار تعریف می‌شوند.
• مشخصات فنی این ردیف‌ها باید حتماً در مشخصات فنی خصوصی درج شود.
• بهای واحد ردیف‌های ستاره‌دار صرفاً از طریق تجزیه قیمت و بر اساس قیمت‌های دوره مبنا محاسبه می‌شود.
• هرگونه دستورالعمل پرداخت مرتبط با این ردیف‌ها باید به الزامات فصل اضافه گردد.

4. محدودیت‌های قانونی ردیف‌های ستاره‌دار

در صورت تجاوز از سقف مجاز:

• پروژه باید قبل از مناقصه به شورای عالی فنی ارسال و تصویب شود.
• سقف‌ها به تفکیک روش واگذاری:
  • مناقصه عمومی: ۳۰٪
  • مناقصه محدود: ۱۵٪
  • ترک تشریفات: ۱۰٪
    عدم رعایت این سقف‌ها می‌تواند منجر به ابطال برآورد یا ایراد دستگاه‌های نظارتی شود.

5. اعمال ضرایب در برآورد هزینه

پس از محاسبه جمع ردیف‌ها:

• ضریب طبقات
• ضریب بالاسری
• ضریب منطقه‌ای
• و در نهایت هزینه تجهیز و برچیدن کارگاه
  اعمال می‌شود.
  

6. تفاوت ضرایب بالاسری عمرانی و غیرعمرانی

• طرح‌های عمرانی:
  • مناقصه عمومی : 1.30
  • ترک تشریفات: 1.20
• طرح‌های غیرعمرانی:
  • مناقصه عمومی : 1.41
  • ترک تشریفات: 1.30

7. ارجاع به سایر رشته‌های فهرست بها

در برخی عملیات، استفاده از فهرست بهای ابنیه مجاز نیست:

• عملیات خاکی با ماشین در حجم بالا → فهرست بهای راه
• زیراساس، اساس و آسفالت با حجم قابل توجه → فهرست بهای راه
• حفاری خاص، شمع‌کوبی، ژئوسنتتیک‌ها → فهرست بهای راه
  

8. پروژه‌های چندرشته‌ای

• برای هر رشته باید برآورد جداگانه تهیه شود.
• تنها یک ردیف تجهیز و برچیدن کارگاه برای کل پروژه لحاظ می‌شود.
• در نهایت، برگه خلاصه برآورد تجمیعی الزامی است.

9. محدودیت استفاده در قراردادهای طرح و ساخت (EPC)

• پرداخت صورت‌وضعیت بر اساس فهرست بهای پایه ممنوع است.
• استفاده از روش طرح و ساخت در پروژه‌های دارای عملیات زیرسطحی ناشناخته توصیه نمی‌شود.

10. کالاها و خدمات انحصاری

• قیمت‌های این فهرست بها برای کالاها و خدمات انحصاری معتبر نیست.
• برآورد و قرارداد باید طبق قانون «حداکثر استفاده از توان تولیدی و خدماتی کشور» انجام شود.

---

سوالات متداول

1. فهرست بهای ابنیه دقیقاً برای چه پروژه‌هایی کاربرد دارد؟

برای کلیه پروژه‌های ساختمانی و ابنیه‌ای دستگاه‌های اجرایی که از منابع عمومی استفاده می‌کنند.

2. آیا می‌توان برای هر قلم دلخواه ردیف ستاره‌دار تعریف کرد؟

خیر. فقط در صورتی مجاز است که ردیف متناظر در فهرست بها وجود نداشته یا بهای واحد آن درج نشده باشد.

3. ردیف‌های فاقد بهای واحد چه وضعیتی دارند؟

این ردیف‌ها نیز ستاره‌دار محسوب شده و قیمت آن‌ها باید با تجزیه قیمت تعیین شود.

4. آیا تصویب ردیف‌های ستاره‌دار الزامی است؟

در صورت عبور از سقف مجاز یا در زمان رسیدگی، تصویب دستگاه اجرایی یا شورای عالی فنی الزامی است.

5. ترتیب اعمال ضرایب در برآورد چگونه است؟

ابتدا ضرایب (طبقات، بالاسری، منطقه‌ای) و در پایان هزینه تجهیز و برچیدن کارگاه اضافه می‌شود.

6. آیا می‌توان از فهرست بهای ابنیه برای محوطه‌سازی بزرگ استفاده کرد؟

در حجم‌های بالا خیر؛ باید از فهرست بهای راه، راه‌آهن و باند فرودگاه استفاده شود.

7. در پروژه‌های چندرشته‌ای چند فهرست تجهیز کارگاه تهیه می‌شود؟

فقط یک فهرست تجهیز و برچیدن کارگاه برای کل پروژه.

8. آیا پرداخت قراردادهای EPC با فهرست بهای پایه مجاز است؟

خیر، پرداخت باید بر اساس مدل‌هایی مانند شکست کار (WBS) انجام شود.

9. مسئولیت درج اطلاعات فنی و شرایط خاص پروژه با چه کسی است؟

بر عهده مهندس مشاور یا واحد تهیه‌کننده برآورد است.