متن اصلی
عملیات خاکی با دست
الزامات عمومی
۱. عملیات خاکی بهطور معمول، باید به وسیله ماشین انجام شود. در مواردی که به علت کمی حجم عملیات خاکی، یا محدودیتهای محل اجرا، انجام عملیات خاکی با دست اجتنابناپذیر باشد، هنگام تهیه برآورد، اقلام این نوع کارها با استفاده از ردیفهای این فصل، برآورد میشود. در هرگونه تغییر مقادیر باید به تصویب کارفرما برسد.
جمله “در صورتی که حجم عملیات خاکی با دست از میزان برآورد شده بیشتر شود، پرداخت مقادیر افزایش یافته با قیمت های این فصل تنها با تصویب کارفرما مجاز است.” در فهرست بهای سال 1403 به جمله “در هرگونه تغییر مقادیر باید به تصویب کارفرما برسد.” در فهرست بهای سال 1404 تغییر یافته است.
۲. عملیات خاکی که در آن از ابزاری مانند چکش بادی یا برقی دستی (دجبر)، غلطک شامل تخماق دستی یا ویبراتورهای صفحهای یا موتوری دستی (غیرخودرو یا کششی) استفاده گردد، عملیات خاکی با دست محسوب میشود.
۳. حجم عملیات خاکی بر اساس کار اجرا شده طبق مشخصات فنی، دستورکارها و صورتجلسهها محاسبه میشود و از بابت تغییر حجم ناشی از نشست یا تورم یا تراکم به استثنای آنچه که به صراحت بیان شده است، هیچگونه هزینه جداگانهای منظور نمیگردد.
تقسیم بندی انواع زمین
۴. در این فصل انواع زمینها به صورت زیر طبقهبندی میشوند:
- ۱-۴. زمینهای لجنی: زمینهایی هستند که عامل کار با وزن طبیعی خود در آن به حدی فرو رود که انجام عملیات به سهولت مقدور نباشد. این زمینها بهطور مشهود از خاک اشباع و حاوی مواد آلی میباشد.
- ۲-۴. زمینهای خاکی: انواع زمینها بهجز زمینهای لجنی و سنگی میباشد. زمینهایی که در آن قطعات معمولی سنگ (سنگهایی که با ابزارهای دستی قابل جابهجایی است) توأم با خاک یا مخلوط شن و ماسه وجود داشته باشد، زمین خاکی تلقی میشود.
- ۳-۴. زمینهای سنگی: شامل سنگهای رسوبی، آذرین و دگرگونی میباشد.
۵. طبقهبندی زمین در حین اجرای عملیات با تأیید مهندس مشاور و تصویب کارفرما بر اساس شواهد و مستندات موجود، انجام میگردد.
۶. ملاک محاسبه عمق، در پیهایی که داخل گود کنده میشوند، تراز کف گود است.
۷. در مواردی که در کندن زمین و حفر چاه در زمینهای غیرسنگی، به قطعات بزرگ سنگ برخورد شود که برداشت آن مستلزم خرد کردن قطعه سنگ باشد، بدین منظور روش انجام کار باید پیش از اجرا به تأیید مهندس مشاور برسد و پس از انجام عملیات مقدار کار انجام شده با حضور مهندس مشاور صورتجلسه شده و به تصویب کارفرما برسد و بهای آن حسب مورد از ردیفهای کندن زمین، در زمین سنگی تعیین میگردد.
۸. منظور از کندن زمین، انجام هرگونه عملیات خاکی شامل خاکبرداری، گودبرداری، پیکنی، کانالکنی، ترانشهکنی و مانند آن است.
۹. چنانچه کندن زمین بیش از اندازههای درج شده در نقشههای اجرایی و دستورکارها انجام شود، پرکردن مجدد قسمتهای اضافی با مصالح باکیفیت و قابل قبول مهندس مشاور، و در صورت لزوم کوبیدن آن، به عهده پیمانکار است و از این بابت وجهی تعلق نمیگیرد.
- ۱-۹. چنانچه در شرایط خاص اجرایی در زمینهای سنگی، سنگبرداری اضافی اجتنابناپذیر باشد، کارهای اضافی با مهندس مشاور باید جداگانه صورتجلسه شده و به تصویب کارفرما برسد.
- ۲-۹. کندن زمین باید به گونهای انجام گیرد که بستر زیرین پی روی لایه دستنخورده و طبیعی قرار گیرد. در صورتی که رقوم زیرین بستر پی به شرح رقوم مندرج در نقشهها، تاب بارپذیری نداشته باشد، کندن اضافی تا رسیدن به بستر مقاوم و قابل قبول و پرکردن آن، مطابق نظر مهندس مشاور انجام و بهای آن حسب مورد از ردیفهای این فصل تعیین میگردد.
- ۳-۹. چنانچه خطای پیمانکار در عملیات کندن زمین با مواد سوزا یا منبسطشونده، باعث تخریب اضافی یا احتمالاً سست شدن بستر گردد، پیمانکار باید به هزینه خود محل کار را تا رقومهای خواسته شده مطابق دستور مهندس مشاور بازسازی و ترمیم نماید.
۱۰. در مورد خاکهای مناسب تهیه شده از محل قرضه یا معدن (داخل یا خارج کارگاه) برای خاکریزها، حجم خاک کنده و حمل شده برابر با حجم اندازههای محل مصرف پس از کوبیدن در نظر گرفته میشود و در صورت کندن دستی خاک، هزینه آن از ردیف ۰۲۰۱۰۲ و هزینههای حمل دستی حسب مورد از ردیفهای ۰۲۰۴۰۱ و ۰۲۰۴۰۲ محاسبه و منظور میگردد. برای برداشتن خاک رویه نامناسب هزینه جداگانهای تعلق نمیگیرد.
۱۱. هزینه تهیه و حمل آب مصرفی در بهای ردیفهای این فصل در نظر گرفته شده است.
۱۲. به منظور سهولت دسترسی به ردیفهای مورد نیاز، شماره و شرح مختصر گروههای این فصل در جدول زیر درج شده است:
الزامات گروه 1 – لجن برداری و کندن زمین
۱-۱. در مواردی که برای اجرای پیسازی و احداث دیوارها، فاصلهای بین دیواره گود یا پیکنی و پیسازی لازم باشد که در مشخصات فنی پیشبینی نشده و اجرای قالببندی اجتنابناپذیر باشد، برای پیکنی تا عمق 5/1 متر از هر طرف ۳۰ سانتیمتر در پایینترین نقطه به ابعاد پیکنی اضافه میشود و برای پیکنی با عمق بیش از 5/1 متر از هر طرف ۴۰ سانتیمتر در پایینترین نقطه به ابعاد پیکنی اضافه میشود. در صورتی که شرایط اجرای کار به گونهای باشد که به فاصلهای بیش از حد مذکور نیاز باشد، این فاصله در حد نیاز اجرای کار با تشخیص و تأیید مهندس مشاور، تعیین و به ابعاد پیکنی یا گودبرداری اضافه میشود. این فاصله اضافی، بعد از اتمام عملیات باید با مصالح مورد قبول مهندس مشاور پر و در صورت لزوم کوبیده شده و بهای آن طبق ردیفهای مربوط منظور میشود.
الزامات گروه 2 – اضافه بهای عمق و زیر تراز آب زیرزمینی
۱-۲. برای مواردی که آبکشی با تلمبه دستی یا سایر وسایل دستی صورت میگیرد، هزینه جداگانهای تعلق نمیگیرد.
الزامات گروه 3 – چاه کنی
۱-۳. منظور از عمق در ردیفهای چاهکنی، فاصله دهانه چاه تا انتهای هر یک از کورههاست و در صورت تعدد کورهها، مبنای محاسبه اضافهبهای عمق بیش از 2۰ متر، طول هر یک از کورهها به علاوه عمق میله است و برای هر یک از کورهها بهطور جداگانه، محاسبه و منظور خواهد شد.
۲-۳. بهای ردیفهای حفر چاه، برای چاه نفوذی در نظر گرفته شده است.
۳-۳. هزینه حفاری محل شمع، با وسایل دستی، از ردیف ۰۲۰۳۰۱، منظور میگردد.
الزامات گروه 4 – جابجایی خاک
۱-۴. نحوه تعیین هزینه حمل خاک به شرح زیر است:
- ۱-۱-۴. در مورد حمل خاکهای حاصل از کندن زمین به محل دپو و یا خاکریزها، حجم مواد حمل شده برابر حجم محل کنده شده که طبق اسناد و مدارک پیمان است، محاسبه میشود و هزینههای مربوط به ازدیاد حجم ناشی از تورم در بهای واحد ردیفهای حمل منظور شده است و هزینه دیگری از این بابت منظور نمیگردد. تمام خاکهای حاصل از کندن زمین، باید در خاکریزها مصرف شوند، عدم مصرف این خاکها در خاکریزها و یا حمل آنها به محل دپو، در هر مورد از نظر مقدار و محل باراندازی، منوط به پیشنهاد مهندس مشاور و تصویب کارفرما و تنظیم صورتجلسه اجرایی است.
- ۲-۱-۴. در مواردی که خاک حاصل از کندن زمین در کنار محل کنده شده دپو یا ریسه شود و سپس در همان محل (خاکریز برگشتی) استفاده گردد، در این صورت هزینه حمل خاک تعلق نمیگیرد.
- ۳-۱-۴. در مورد حمل خاک حاصل از کندن زمین به محل دپو (داخل یا خارج کارگاه) و یا خاکریزها، کوتاهترین فاصله واقعی بین مرکز ثقل کندن زمین و خاکریزی یا محل دپو که مورد تأیید مهندس مشاور و کارفرما میباشد، ملاک محاسبه هزینه حمل است.
۲-۴. ردیفهای حمل درج شده در این گروه، برای خاکها و مواد زایدی که به خارج کارگاه حمل میشوند یا در داخل کارگاه جابهجا میشوند، تنها یک بار منظور میشود. به عبارت دیگر برای انباشتن (دپو کردن)، بارگیری و باراندازی مجدد هیچگونه هزینهای لحاظ نمیگردد. ولی چنانچه برحسب ضرورت و موقعیت کار، حمل مجدد اجتنابناپذیر باشد، بارگیری و حمل اضافی با پیشنهاد مهندس مشاور و تصویب کارفرما انجام و بر اساس صورتجلسه اجرایی، از ردیفهای مربوط منظور میشود.
در این حالت حجم خاکی که از محل دپو موقت به خاکریز حمل میگردد، برابر با حجم محل مصرف پس از کوبیده شدن در نظر گرفته میشود و حجم خاکی که از محل دپو موقت به محل دپو (داخل یا خارج کارگاه) حمل میگردد برابر تفاضل حجم محل (یا محلهای) کنده شده اولیه و حجم محل (یا محلهای) خاکریز میباشد.
۳-۴. در صورتی که طبق تشخیص مهندس مشاور و تصویب کارفرما حمل مازاد بر ۱۰۰ متر اجتنابناپذیر باشد، حمل اضافی پس از تصویب کارفرما به تناسب فاصله حمل از ردیف ۰۲۰۴۰۲ محاسبه و منظور میگردد.
۴-۴. چنانچه بارگیری خاک و مواد حاصل از کندن زمین با دست در کامیون انجام شود، هزینه آن بر اساس عملیات بارگیری و حمل با ماشین محاسبه و منظور میگردد.
الزامات گروه 5 – تسطیح و رگلاژ، سرند کردن خاک، خاک زراعتی، ریختن خاک، پخش و تسطیح خاک، اختلاط مصالح، احداث پله (بانکت)
۱-۵. در بهای واحد ردیف ۰۲۰۵۰۳، هزینه حمل خاک زراعتی از محل تهیه تا محل مصرف به هر فاصله منظور شده است.
۲-۵. رگلاژ و پروفیله کردن سطوح شیروانیها و دیوارهها منوط به پیشبینی در مشخصات فنی یا دستورکارها میباشد.
<<منظور از پروفیله کردن، تطبیق دادن شکل محل کندن زمین یا خاکریز با مشخصات فنی است>>
۳-۵. حجم عملیات اختلاط انواع مصالح با دست موضوع ردیف ۰۲۰۵۰۶، برحسب حجم محل ریخته شده مطابق مشخصات فنی و یا دستورکار میباشد.
۴-۵. ردیف ۰۲۰۵۰۶ صرفاً برای اختلاط انواع مصالح مانند چند نوع خاک، شن، ماسه و مانند آن است.
الزامات گروه 6 – آب پاشی و کوبیدن
۱-۶. در ردیفهای ۰۲۰۶۰۱ و ۰۲۰۶۰۲، هرگاه تجهیزات لازم برای انجام آزمایش به روش پروکتور استاندارد فراهم نباشد، میتوان به جای تراکم ۹۵ درصد به روش پروکتور استاندارد، تراکم ۹۰ درصد به روش پروکتور اصلاحی به کار برد.
۲-۶. ضخامت خاک جانشین در زمین طبیعی کوبیده شده یا در حالتی که خاک بستر خاکریز تا ۱۵ سانتیمتر برداشته شود، برای ۹۵ درصد کوبیدگی و بیشتر به روش پروکتور استاندارد، ۵ سانتیمتر تعیین و اضافه بر پروفیلهای برداشت شده، منظور میشود. هزینه مازاد بر اعداد تعیین شده، در هیچ موردی تعلق نمیگیرد. اگر خاک برداشته شده از بستر خاکریز بیشتر از ۱۵ سانتیمتر باشد، ۶۰ درصد اندازه پیشگفته محاسبه میشود.
<<خاک جانشین، خاکی است که جهت جبران نشست ناشی از کوبیده شدن زمین تا رسیدن به تراز اولیه جایگزین گردد.>>
نکات مهم عملیات خاکی با دست
- عملیات خاکی در اصل باید با ماشین انجام شود و استفاده از روش دستی تنها در صورت محدودیت اجرایی یا کم بودن حجم کار مجاز است.
- استفاده از ابزارهایی مانند چکش بادی دستی، تخماق دستی و ویبراتورهای دستی، همچنان عملیات خاکی با دست محسوب میشود.
- حجم عملیات خاکی صرفاً بر اساس کار اجرا شده و صورتجلسات تأییدشده محاسبه میشود و بابت تورم، نشست یا تراکم هزینهای پرداخت نمیگردد.
- طبقهبندی زمینها (لجنی، خاکی، سنگی) در حین اجرا و با تأیید مهندس مشاور و تصویب کارفرما انجام میشود.
- اضافهبرداشت ناشی از خطای پیمانکار، بدون پرداخت هزینه، باید توسط پیمانکار اصلاح و ترمیم شود.
- حمل خاک، دپو، خاکریز برگشتی و فاصله حمل، همگی تابع دستورکار مهندس مشاور و صورتجلسه اجرایی هستند.
- هزینه تأمین و حمل آب مورد نیاز عملیات خاکی در بهای واحد ردیفها لحاظ شده است.
- در چاهکنی، مبنای محاسبه عمق، فاصله دهانه چاه تا انتهای کورهها بوده و اضافهبهای عمق بهصورت جداگانه محاسبه میشود.
سوالات متداول
1.عملیات خاکی با دست چه زمانی مجاز است؟
زمانی که به دلیل محدودیت فضا، شرایط خاص کارگاه یا کم بودن حجم عملیات، استفاده از ماشینآلات ممکن نباشد.
2.آیا استفاده از چکش بادی دستی، عملیات مکانیکی محسوب میشود؟
خیر، استفاده از ابزارهای دستی یا موتوری غیرخودرو، همچنان عملیات خاکی با دست محسوب میشود.
3.معیار محاسبه حجم عملیات خاکی چیست؟
حجم عملیات بر اساس کار اجرا شده واقعی، مطابق مشخصات فنی، دستورکارها و صورتجلسات تأییدشده محاسبه میشود.
4.در صورت برخورد با سنگ در زمین غیرسنگی چه میشود؟
روش اجرا باید قبل از انجام به تأیید مهندس مشاور برسد و هزینه آن از ردیفهای مربوط به زمین سنگی محاسبه میگردد.
5.آیا برای حمل مجدد خاک از محل دپو هزینه پرداخت میشود؟
خیر، مگر در موارد اجتنابناپذیر که با تصویب کارفرما و صورتجلسه اجرایی، هزینه حمل اضافی محاسبه میشود.
6.مسئولیت اضافهبرداشت یا تخریب بستر پی با چه کسی است؟
در صورت بروز خطا، مسئولیت کامل اصلاح و بازسازی به عهده پیمانکار بوده و هزینهای پرداخت نمیشود.