تأمین مالی داخلی پروژههای عمرانی
مناقصات و قراردادهای فاینانس از محل منابع جاری
با توجه به حجم بالای پروژههای عمرانی کشور و محدودیت منابع عمرانی دولتی، استفاده از روشهای متنوع تأمین مالی بهعنوان راهکاری مؤثر برای تکمیل طرحها و ورود آنها به چرخه بهرهبرداری و ارزشآفرینی مطرح است.
یکی از این روشها، فاینانس داخلی (فاینانس از محل منابع جاری) است که دستگاه های اجرایی عمدتاً در پروژههایی به کار می گیرند که پس از اجرا، قابلیت بهرهبرداری و ایجاد درآمد مستقیم را دارند.
جایگاه فاینانس جاری در چارچوب اصل ۴۴ قانون اساسی
سیاستهای کلی خصوصیسازی و اجرای اصل ۴۴ قانون اساسی بستر مناسبی برای جلب مشارکت بخش خصوصی فراهم کردهاند.
دستگاههای اجرایی میتوانند پروژههایی با شرایط ذیل را در قالب قراردادهای فاینانس جاری اجرا کنند.
- قابلیت ایجاد درآمد دارند.
- پیمانکار یا سرمایهگذار میتواند خدمات یا انشعابات را در این پروژهها پیشفروش کند.
- در بازه زمانی کوتاه میتوان کل یا بخشی از هزینهها را از محل خود پروژه تأمین کرد.
دستگاههای اجرایی تاکنون این نوع قراردادها را در بخشهای آب و فاضلاب، نفت، گاز و پتروشیمی تجربه کردهاند که نتایج قابل قبولی به همراه داشتهاست.
پروژههای فاینانس جاری در بخش آب و فاضلاب کشور
یکی از موفقترین نمونههای فاینانس داخلی، طرحهایی است که شرکتهای آب و فاضلاب شهری آنها را اجرا کردهاند. در این مدل قراردادها، کارفرما و سرمایهگذار فرآیندهای زیر را بهصورت یکپارچه انجام میدهند:
- پیمانکار (سرمایهگذار) تا زمان رسیدن پروژه به بازدهی مالی، منابع مالی مورد نیاز را تأمین میکند.
- پیمانکار عملیات تأمین و اجرای پروژه را انجام میدهد.
- پیمانکار (سرمایهگذار) اقدامات لازم برای وصول درآمدهای حاصل از بهرهبرداری را انجام میدهد.
طرحی که بخش آب وفاضلاب کشور در قرار داد های فاینانس تعریف نموده ، فرآیند یکپارچه تأمین منابع مالی، اجرا و نیز وصول درآمدهای حاصل از ان برای اجرای شبکه و خطوط جمع آوری و نصب انشعابات فاضلاب مربوطه می باشد.
در این روش شرکت آب و فاضلاب، اجرای شبکه فاضلاب را از محل اعتبارات عمرانی و جاری انجام خواهد داد، لذا پیمانکار (سرمایه گذار) همزمان اقدام به خرید لوله و لوازم اجرای شبکه فاضلاب و نصب انشعابات نموده و از طریق فروش انشعاب فاضلاب، درآمد حاصله و برگشت سرمایه را دریافت خواهد نمود.
تجربه اجرای فاینانس جاری در شهرهای ایران
استفاده از ظرفیت های بودجه های جاری شرکتها در توسعه شبکه های فاضلاب شهری یکی از مهمترین و موفق ترین تجربیاتی است که شرکتهای آب و فاضلاب طی چند سال اخیر اجرا کردهاند.
عملیات اجرائی این طرح برای نخستین بار در کشور جهت شبکه فاضلاب از طریق سرمایه گذاری بخش خصوصی و در قالب فاینانس منابع داخلی بصورت پایلوت در شهر مشهد و در سال 1388 انجام شد و این طرح در شهر تهران و شهرستانهای حومه، شیراز، گرگان و… در حال اجرا و یا به پایان رسیده است.
در این روش، پیمانکار با آوردن سرمایه لازم، اقدامات زیر را انجام میدهد:
- خرید لولهها و تجهیزات شبکه
- اجرای خطوط جمعآوری و انتقال
- نصب انشعابات فاضلاب
- وصول حق انشعاب از مشترکین
بازگشت سرمایه و سود سرمایهگذار (پیمانکار) از محل فروش انشعابات فاضلاب و درآمدهای حاصل از آن انجام میشود.
مناقصات فاینانس جاری در رشته آب وفاضلاب
یکی از مهمترین اقدامات اولیه برای پیمانکاران و سرمایهگذاران، آمادگی جهت تأمین منابع مالی پروژه و تسلط بر اسناد مناقصه در قالب قراردادهای EPCF است. معمولا دستگاه های اجرایی در این گونه مناقصات با توجه به نیاز به سرمایه گذاری اولیه، امکان شرکت در مناقصه را در قالب کنسرسیوم برای دو یا چند شرکت فراهم میکند.
نمونه عنوان مناقصات و قراردادهای فاینانس جاری به شرح زیر است:
- عملیات یکپارچه تامین منابع مالی و تهیه و اجرای شبکه جمع آوری فاضلاب، تهیه، اجرا و نصب فاضلاب به همراه فروش انشعبات خانگی و غیر خانگی و وصول درآمدهای حاصل از آن.
اسناد ارزیابی صلاحیت و توانمندی مالی
پیمانکاران باید شرح کارهای انجام شده در سنوات اخیر (معمولا 5 سال گذشته) را ارائه دهند که بسته به اسنادی که دستگاه اجرایی تهیه میکند، میتواند شامل موارد زیر باشد..
- توانایی مالی و قدرت تأمین منابع مالی پروژه (قرارداد های مشابه از حیث تامین مالی و احداث)
- توانایی فنی، اجرایی و تجهیزاتی (قرارداد های مشابه از نظر فنی و اجرایی)
- سوابق سرمایهگذاری مشابه (قرارداد های مشابه از نظر فروش انشعابات و وصول درآمد حاصله)
مراحل پیشبرد قرارداد های فاینانس جاری پروژه های فاضلاب
1 – پیمانکار شبکه های جمع آوری و انتقال فاضلاب و انشعابات خانگی شامل خطوط اصلی وفرعی و اجرای کلیه منهول های مربوطه ونصب کلیه انشعابات مربوطه را طبق طراحی و اسناد پیمان انجام می دهد.
2 – پیمانکار نصب انشعابات و سیفون های فاضلاب مشترکین محدوده پیمان را باتوجه به برنامه زمانبندی اجرای شبکه های فرعی و برآورد کلی مشترکین در دستور کار قرار می دهد.
3 – فروش و وصول کلیه حق انشعابات از کلیه مشترکین مطابق با برنامه نصب انشعابات توسط پیمانکار (سرمایه گذار) انجام و به حساب مشترک فی مابین واریز می گردد لذا لازمه ی این موضوع افتتاح حساب مشترک توسط کارفرما و پیمانکار می باشد.
- نکته : در قرار دادهای فاینانس جاری کار فرما سرمایه پذیر نامیده می شود و پیمانکار سرمایه گذار به علت اینکه علاوه بر اجرای کار تامین مالی نیز بر عهده پیمانکار می باشد.
- حساب مشترک: وجوه حاصل از فروش انشعابات توسط “سرمایه گذار” به حساب بانکی معرفی شده از سوی “سرمایه پذیر “واریز می گردد.”سرمایه پذیر “موظف است پیش از شروع کار، نحوه پرداخت مطالبات “سرمایه گذار” از محل حساب مذکور و گردش کار مربوط را طبق قوانین جاری با “سرمایه گذار” مورد توافق قرار دهد.
4 –اجرای “پروژه” که شامل تجهیز کارگاه، تدارک کالا و ساخت می باشد از تاریخ تحویل کارگاه شروع می گردد.
5- سرمایه گذار می بایست اسناد ارزیابی کیفی، توان اجرایی و پیشنهاد قیمت را تهیه می نماید که در کنار این اطلاعات نیز باید مدل مالی مربوط به فروش انشعبات و وصول درآمدهای حاصل از آن نیز ارائه گردد در ادامه شرح نحوه تهیه این جدوال به اختصار ارائه می گردد.
مطابق جداول زیر می بایست لیست قیمت پیشنهادی تهیه گردد.
سرمایه گذار سپس جداول مدل مالی را باید تهیه وتنظیم نماید که برپایه قیمت پیشنهادی متراژ شبکه انشعابات و تعداد مشترکین فاضلاب، آحادو…. تهیه می گردد. چند نمونه از جداولی که می بایست در مدل مالی تهیه گردد در ادامه آورده شده است.
پیمان که شامل جداول مالی محاسباتی (برنامه زمانبندی هزینه های اجرا،برآورد در آمدهای حاصل از نصب انشعابات و براورد در آمدهای حاصل از وصول حق انشعابات …) می باشد آماده ارائه نماید.
سوالات متداول
1.فاینانس از محل منابع جاری چیست؟
روشی از تأمین مالی داخلی است که بازپرداخت سرمایه از محل درآمدهای خود پروژه انجام میشود.
2.کاربرد اصلی فاینانس جاری در چه پروژههایی است؟
پروژههایی که قابلیت بهرهبرداری و ایجاد درآمد مستقیم مانند آب و فاضلاب دارند.
3.تفاوت سرمایهگذار و سرمایهپذیر در این قراردادها چیست؟
سرمایهگذار پیمانکاری است که هم اجرا و هم تأمین مالی را انجام میدهد؛ سرمایهپذیر کارفرما است.
4.قرارداد EPCF به چه معناست؟
قراردادی که شامل طراحی، تأمین تجهیزات، اجرا و تأمین مالی پروژه است.
6.بازگشت سرمایه چگونه انجام میشود؟
از طریق فروش انشعابات و درآمدهای حاصل از بهرهبرداری پروژه.