تغییر مقادیر کار در پروژه های عمرانی
تغییر مقادیر کار به حالتی اطلاق میشود که مقدار عملیات پیشبینیشده در پیمان (کمّیت ردیفها) در حین اجرا افزایش یا کاهش یابد، بدون آنکه نوع کار یا ماهیت پیمان تغییر کند، این تغییرات معمولاً در چارچوب فهرست بهای منضم به پیمان انجام میشود.
در واقع ضمن انجام موضوع پیمان ممكن است مقادير درج شده درفهرست بها و مقادير منضم به پيمان تغيير كند این تغييرات مقادير در گام نخست پس از ابراز پیمانکار توسط مهندس مشاور مورد محاسبه، بررسی و تایید قرار می گیرد و پس از تصويب كارفرما به پيمانكار ابلاغ مي گردد. پيمانكار با دريافت ابلاغ تغيير مقاديركار، موظف به انجام كار با نرخ پيمان است، به شرط آنكه مبلغ ناشي از تغييرات، ازحدود تعيين شده که در ادامه آورده شده بيشتر نشود.
مبنای قانونی
مبنای اصلی تغییرات مقادیر، ماده ۲۹ شرایط عمومی پیمان است. طبق این ماده:
- کارفرما میتواند در حدود مشخص، مقادیر کار را تغییر دهد.
- این تغییر نباید موجب تغییر اساسی در ماهیت پیمان شود.
- قیمت واحد همان قیمتهای پیمان باقی میماند.
انواع تغییر مقادیر کار
1. افزایش مقادیر کار
افزایش حجم عملیات در ردیفهای موجود فهرست بها، بدون نیاز به تعریف کار جدید و با استفاده از همان قیمت واحد پیمان انجام میشود. در این حالت افزايش مقادير بايد در چهارچوب موضوع پيمان به پيمانكار ابلاغ شود جمع مبلغ مربوط به افزايش مقادير و مبلغ كارهاي با قيمت جديد نبايد از 25 درصد مبلغ اوليه پيمان بيشتر شود.
- اگر نرخ پيمان مشمول تعديل آحادبها باشد، براي محاسبه افزايش مبلغ پيمان به سبب قيمتهاي جديد، ابتدا قيمت هاي جديد به مبناي نرخ پيمان تبديل مي شود و سپس ملاك محاسبه قرار مي گيرد.
2. کاهش مقادیر کار
در برخی موارد، به دلیل تغییر طرح یا حذف بخشی از عملیات، مقدار برخی ردیفها کاهش مییابد که در این حالت، پرداخت نیز به همان نسبت کاهش پیدا میکند. لیکن مبلغ مربوط به كاهش مقادير و حذف آنها نبايد از 25 درصد مبلغ اوليه پيمان بيشتر شود.
اگر اين مبلغ، از حد تعيين شده بيشتر شود و پيمانكار با اتمام كار با نرخ پيمان موافق باشد، عمليات موضوع پيمان در چهارچوب پيمان انجام مي شود. ولي درصورتي كه پيمانكار مايل به اتمام كار نباشد، پيمان طبق ماده 48 خاتمه داده مي شود.
- درصورت حذف قسمتهايي ازكاربه استناد بند ج ماده 29 براي تعيين حد افزايش يا كاهش مقادير طبق بندهاي1 و 2 بجاي مبلغ اوليه پيمان، مبلغ اوليه پيمان پس ازكسر مبلغ كارهاي حذف شده به وسيله پيمانكار، ملاك قرارمي گيرد.
- اضافه يا كاهش مقادير كار طبق مفاد بندهاي 1 و 2 اين ماده تا 10 درصد با دستور مهندس مشاور عمل مي شود، ولي اضافه بر آن با تصويب كارفرما قابل اجرا است.
- درصورتي كه پس ازتكميل كار و تصويب صورت وضعيت قطعي مشخص شود، مقاديركار بدون آنكه ازسوي كارفرما كم شده باشد، نسبت به مقاديرمنضم به پيمان كاهشي بيش از حد تعيين شده دربند 2 داشته باشد، دراين حالت نيز نرخ پيمان ملاك عمل است.
سقف مجاز تغییرات
طبق شرایط عمومی پیمان:
- افزایش یا کاهش مقادیر کار تا ۲۵ درصد مبلغ اولیه پیمان مجاز است. (تغییرات 25 درصد پیمان)
- بیش از این مقدار، مشمول ضوابط خاص یا تغییر در پیمان خواهد شد.
نحوه محاسبه و پرداخت
- محاسبه بر اساس قیمتهای واحد فهرست بهای منضم به پیمان انجام میشود.
- تغییر مقادیر در صورتوضعیتها اعمال و پرداخت میگردد.
- نیازی به تعیین قیمت جدید نیست، مگر اینکه ماهیت کار تغییر کند.
تفاوت تغییر مقادیر کار با کارهای جدید
| ردیف | موضوع | تغییر مقادیر کار | کارهای جدید |
| 1 | وجود ردیف در فهرست بها | دارد | ندارد |
| 2 | قیمت واحد | همان قیمت پیمان | قیمت جدید |
| 3 | مبنای قانونی | ماده 29 | ماده 29 |
| 4 | ماهیت پیمان | بدون تغییر | ممکن است متفاوت باشد |
تأثیر بر مدت پیمان
در حالت عادی، تغییر مقادیر کار بهتنهایی موجب افزایش مدت پیمان نمیشود؛
اما اگر افزایش مقادیر بهگونهای باشد که زمان اجرا را تحت تأثیر قرار دهد، موضوع تمدید مدت پیمان میتواند بررسی و مطابق ضوابط رسیدگی شود.
اهمیت مدیریت تغییر مقادیر کار
مدیریت صحیح تغییر مقادیر کار باعث می شود:
- از اختلافات مالی جلوگیری گردد.
- در پرداخت ها شفافیت ایجاد شود.
- در هزینه و زمان پروژه مدیریت های مناسب انجام شود.
- تعادل قراردادی بین کارفرما و پیمانکار برقرار شود.
جمعبندی
موضوع تغییر در مقادیر کارها یکی از ابزارهای انعطافپذیری پیمانهای عمرانی است که به کارفرما اجازه میدهد پروژه را با شرایط واقعی اجرا تطبیق دهد. رعایت دقیق ماده ۲۹ شرایط عمومی پیمان و استفاده صحیح از فهرست بها، تضمینکننده اجرای قانونی و منصفانه این تغییرات خواهد بود.
پرسشهای متداول
1. تغییر مقادیر کار چیست؟
به افزایش یا کاهش حجم عملیات ردیفهای موجود در پیمان گفته میشود، بدون آنکه ماهیت کار یا نوع پیمان تغییر کند.
2. مبنای قانونی تغییر در مقادیر کار کدام است؟
مبنای قانونی تغییر مقادیر کار ماده ۲۹ شرایط عمومی پیمان میباشد که حدود، نحوه محاسبه و پرداخت آن را مشخص کرده است.
3. آیا تغییرات مقادیر کار نیاز به قیمت جدید دارد؟
خیر. تا زمانی که ردیف مربوطه در فهرست بهای منضم به پیمان وجود داشته باشد، محاسبه بر اساس قیمت واحد پیمان انجام میشود و نیازی به قیمت جدید نیست.
4. سقف مجاز تغییر مقادیر کار چقدر است؟
افزایش یا کاهش مقادیر کار در مجموع تا ۲۵ درصد مبلغ اولیه پیمان مجاز میباشد. مازاد بر این مقدار مشمول ضوابط خاص خواهد بود.
5. تفاوت تغییر مقادیر کار با کارهای جدید چیست؟
در تغییر مقادیر کار، ردیف فهرست بها موجود است و فقط مقدار آن تغییر میکند؛ اما در کارهای جدید، ردیف یا قیمت واحد وجود ندارد و قیمت جدید تعیین میشود.
6. آیا تغییرات در مقدار موجب افزایش مبلغ پیمان میشود؟
در صورت افزایش مقادیر، مبلغ پیمان به همان نسبت و بر اساس قیمتهای واحد افزایش مییابد؛ در کاهش مقادیر نیز مبلغ پیمان کاهش پیدا میکند.
7. آیا تغییرات در مقدار کار باعث افزایش مدت پیمان میشود؟
بهطور معمول خیر؛ اما اگر افزایش مقادیر کار بر زمان اجرا تأثیر مستقیم داشته باشد، موضوع تمدید مدت پیمان قابل بررسی است.
8. تغییر در مقادیر کار چگونه در صورتوضعیتها اعمال میشود؟
مقادیر اصلاحشده در صورتوضعیتهای موقت یا قطعی درج شده و پرداختها بر اساس آن انجام میگیرد.
9. آیا تغییر در مقادیر کار نیاز به ابلاغ رسمی دارد؟
بله، هرگونه تغییر در مقادیر کار باید با ابلاغ رسمی کارفرما و تأیید دستگاه نظارت انجام شود.
10. هدف از پیشبینی تغییر مقادیر کار در پیمان چیست؟
هدف، ایجاد انعطاف در اجرای پروژه، تطبیق با شرایط واقعی کارگاه و جلوگیری از اختلافات قراردادی میان کارفرما و پیمانکار است.